ORÐASTAÐUR

Ég hef stundum verið að dunda mér við að skoða viðtökur á bókmenntum kvenna á síðustu öld. Í því grúski hef ég rekist á margt sem er með miklum ólíkindum. Það voru jafnan karlmenn sem sátu við dómaraborðið og oftar en ekki er umfjöllun þeirra um verk kvennanna gegnsýrð kvenfyrirlitningu. Þó svo að dómarnir eigi að heita jákvæðir er iðulega grunnt á yfirlætisfullum tóni og gert mikið úr því kvenlega, smáa og huggulega, jafnvel einfalda og barnalega sem ljóðin eiga að hafa að geyma. 

Auður Aðalsteindóttir, doktor í bókmenntafræði, (2021) hefur fjallað nokkuð um þá tegund gagnrýni sem konur máttu þola. Hún bendir á að á fyrri hluta síðustu aldar hafi konur varla talist alvöru höfundar. Þá virtist það hafa ógnað körlum þegar kvenrithöfundum fór fjölgandi og fóru þeir oft ómjúkum höndum um verk þeirra. Kvenfyrirlitningin náði síðan ákveðnum hæðum þegar rithöfundurinn Sigurður A. Magnússon henti fram hugtakinu „kerlingabækur“ árið 1964 en það hafði hann um skrif kvenna sem honum fannst ekki vera sendibréfsfærar. Það uppnefni var síðan notað kvenrithöfundum til minnkunnar lengi vel á eftir.

Blessunarlega er nú öldin önnur og hefur viðhorfið til bókmennta kvenna gjörbreyst – eða hvað? Mér brá mjög í brún þegar ég villtist inn á opna Facebook-síðu virts kvenrithöfundar fyrir nokkru síðan. Hún sagði frá því að nýjasta bók hennar væri komin út og uppskar miklar hamingjuóskir í athugasemdum, öllum nema einni. Þar mátti sjá skrif manns sem sóru sig mjög í ætt þeirrar yfirlætisfullu gagnrýni sem ég taldi vera úr sögunni. En svo er ekki, því miður, líkt og sjá má hér:

Við lestur þessa geðvonda innslags fær kerlingin sem hér hamrar á lyklaborð upp í hugann vambmikla karlinn sem situr bölvandi með bjór fyrir framan sjónvarpið að dæma einhvern fótboltaleikinn en getur sjálfur varla hreyft sig og því síður sparkað í bolta. Þetta innantóma raus dæmir sig auðvitað sjálft.

Fáeinum dögum eftir að þessi athugasemd birtist vék umfjöllun í Kiljunni að gömlum kerlingum og körlum. Egill og viðmælandi hans voru sammála um að kerlingar verði aðeins vitrari og skemmtilegri með aldrinum en karlar breytist í vitleysinga. Ofangreind ummæli styðja sannarlega þau orð, og voru jafnvel kveikjan að þeim, en það er sossum ekkert nýtt að gamall maður gargi á ský! 

Heimild:
Auður Aðalsteinsdóttir. (2021). Þvílíkar ófreskjur. Vald og virkni ritdóma á íslensku bókmenntasviði. Sæmundur.