Nýyrði
Orð sem hefur nýlega verið búið til eða tekið upp í málið til að nefna nýjar hugmyndir, hluti eða fyrirbæri. Nýyrði eru búin til úr íslenskum orðstofnum.
Dæmi:
Veffang (URL/website address)
Sjónvarp (television)
Tölvupóstur (e-mail)
Snjallsími (smartphone)
Frekari upplýsingar
Nýyrði og tökuorð eftir Eirík Rögnvaldsson
Hlutverk nýyrða í mótun orðræðu eftir Ágústu Þorbergsdóttur
Hvað eru nýyrði? eftir Ara Pál Kristinsson
Misgóð nýyrði eftir Eirík Rögnvaldsson
Nýyrðavefur Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum
Nýmerking
Þegar gamalt orð fær nýja merkingu, stundum við hlið þeirrar eldri. Orðið sjálft er ekki nýtt, en merkingin er ný.
Dæmi:
Veggur (bæði í húsi og á samfélagsmiðlum, t.d. „Facebook-veggur”)
Sími (áður: band)
Mús (bæði dýr og tölvutæki)
Gluggi (bæði í húsi og í tölvu)
Frekari upplýsingar
Hvernig búum við til ný orð eftir Guðrúnu Kvaran
Tökuorð
Orð af erlendum uppruna sem hlotið hafa viðurkenningu í málinu sem góð og gild. Þau eru venjulega aðlöguð íslensku hljóð- og beygingarkerfi að meira eða minna leyti.
Dæmi:
Avókadó
Takk
Pizza
Jeppi
Frekari upplýsingar
Nýyrði og tökuorð eftir Eirík Rögnvaldsson
Slangur, slettur og tökuorð eftir Guðmund Erlingsson
Slettur
Orð af erlendum uppruna sem notuð eru í íslensku en njóta ekki viðurkenningar í málinu líkt og tökuorð. Margar slettur ná ekki að aðlagast hljóð- og/eða beygingakerfi íslenskunnar að fullu og bera jafnan með sér uppruna sinn og taka jafnvel ekki beygingu svo vel sé,
Dæmi:
Hint
Sorry
Nice
Great
Frekari upplýsingar
„Enskuslettur“ eru bara ensk orð í íslensku samhengi eftir Eirík Rögnvaldsson
Slangur, slettur og tökuorð eftir Guðmund Erlingsson
Slangur
Óformlegt mál sem er oft notað innan ákveðinna hópa eða kynslóða. Slangur er gjarnan á íslensku en einnig er talsvert um að notast sé við erlent slangur, sótt í ensku. Slangur á sér sjaldnast langan líftíma en hluti þess tekur sér þó bólfestu í almennum orðaforða og öðlast jafnvel viðurkenningu með tíð og tíma.
Dæmi:
Tea
Fíla
Fössari
Snappa
Frekari upplýsingar
Slangur, slettur og tökuorð eftir Guðmund Erlingsson
Hikorð
Orð eða orðasambönd sem einstaklingur notar of oft, oft ómeðvitað, sem uppfyllingu í málinu eða einungis af vana.
Dæmi:
Þú veist (þúst)
Sko
Hérna
Þarna
Frekari upplýsingar
„Heyrðu“ og „ha“ ekki séríslensk fyrirbrigði, frétt á vef H.Í.
Kynhlutlaus orð
Orð sem tilgreina ekki kyn viðkomandi eða sem hægt er að nota um öll kyn. Umræða um kynhlutlaus orð tengist oft jafnréttismálum og vilja til að gera málið þannig að það útiloki ekki fólk á grundvelli kyns.
Dæmi:
Hán (vísar til kynsegins fólks eða þegar kyn er óvíst)
Þau (notað sem kynhlutlaust fornafn)
Manneskja (í stað „maður” þegar átt er við fólk almennt)
Hjúkrunarfræðingur (í staðinn fyrir hjúkrunarkona)
Frekari upplýsingar
Kynhlutleysi eftir kerlinguna
Hinsegin orðaforði eftir Eirík Rögnvaldsson
Leikir
Þessi leikur snýst um að tengja saman hugtökin hér á síðunni við rétta skilgreiningu:
Tengja hugtök við skilgreiningar
Leikurinn gengur út á að tengja orðin, sem tíunduð eru sem dæmi hér á síðunni, við réttan flokk:
ORÐASTAÐUR 